суббота, 1 октября, 2022
icon
476.71
icon
467.03
icon
8.36
Алматы:
icon
10oC
Астана:
icon
4oC
Подпишитесь на нас:
Фридом Финанс
Биржа kase признала АО «Фридом Финанс» победителем в 6 номинациях по итогам 2021 года
ffin.kz
Регионы Редактор
28 ноября, 2016, 15:45

Уахабилік ағымның пайда болуы мен ерекшеліктері

Уахабилік атауының ең алғашқы идеялық тұрғыдан қалыптасу уақытын әдебиеттерде хижри жыл санауы бойынша VIII ғасыр деп көрсетеді. Бұл ағымның бастау алуына Ибн Тәймияның Ахлус суннаға өздігінен жасаған пікірлері себеп болды. XII ғасырдан бастап Мұхаммед ибн Абдул Уахабтың күш салуының арқасында бұл ағым өз жақтастарының қатарын ұлғайта бастады. Жақтастарының ең алғашқылары көшпелі бәдәуилер болды. Қазіргі уақытта кез келген мұсылман қауымдарының арасында бұл ағысды қабылдағандар өте көп. Уахабилік ағымын жақтаушылардың мұсылмандардан өз ойларынша айырмашылығы – мұсылмандардың сенімдерін айыптап, тек өз сенімдерін ғана дұрыс деп тануы.

Фундаменталистер 3-4 ғасыр бұрынғы исламды да емес, мүлде ары, 14 ғасыр бұрынғы пайғамбар мен халифтер заманын аңсайды. Негізгі белгілері: исламды «бидғаттан» тазартуға ұмтылады, яғни көптеген ұлттық салт-дәстүрлерді жоққа шығарады. Оның ішінде, әулиелерді құрметтеуді, басына зиярат етуді, Алланы еске алуды терістейді, қоғам өмірін реттейтін ережелер тек қана Құран мен сүннет деп біледі, зайырлы заңдардың бәрін харам деп жариялайды, мәзхабтарды мойындамайды және жиһадты мұсылмандардың ең қасиетті міндеті деп біледі, соғысты тек «кәпірлерге» ғана емес, кейбір «дінбұзар» мұсылмандарға да жариялайды.

Сыртқы ерекшеліктері: ер адамдары міндетті түрде сақал қояды, әйелдерге діни киім кигізеді, кейде пәрәнжі, ниқаб жабады.

Исламдағы бұл саяси қозғалысты ислам елдерінде «салафизм», ал, батыс елдерінде «радикализм» деп атайды. Ал, «салафизм» бұрынғы КСРО территориясында «уахабилік» деген атпен белгілі болды. Осы ағымның тарих сахнасына шығуына себеп болған адам ең алғаш Мұхаммед ибн Абдул-Уахаб болды.

Уахабилік идеясы бойынша кез-келген қоғамда шариғат билігінен басқа билік болмауы керек. Теократияның ханбалиттер, шафиғилер, мәликилер мәзхабына тән екені белгілі. Әбу Ханифа мәзхабында Х ғасырға дейін дін адамдарына саясатқа араласуға тыйым салынып келді. Одан кейін де Орта Азияда, әсіресе Қазақ хандығында дін билікке араласа алмады. Бқл Ханифа мәзхабының ерекшелігі еді. Біздің тағы бір ескерер тұсымыз – салафизм мен уахабизмнің арасында айырмашылық жоқ. Тек салафиттер деп фундаменталистерді айтса, уахабиттер деп салафиттер идеяларына сүйеніп, өз ағымын жасаған жаңа радикалдарды айтады.уахабилердің негізін қалаушы Абдул-Уахаб салафизм өкілдерінің бірі Ибн Тәймияның ізбасары еді.

Абдул-Уахаб әулиелердің басына бару күнә, пайғамбардың қабіріне тәуәп ету күнә, жалпы сопылықтың өзі күпірлік деген өзінің идеяларын осы Ибн Тәимияның еңбектерінен алған. Оның идеяларын дамытқан Абдул-Уахаб «кәпірлерді өлтіру – жақсылық және бұл мұсылман адамның дін үшін жасай алатын жақсылықтарының ішіндегі ең үлкені, әмбе жәннатқа тура апаратын зор құрбандық» деп түсіндірді. Әл-Уахабтың бұл идеясы қазір террористік ұйымдардың өз әрекеттерін негіздейтін басты дәйегі болып отыр. Дегенмен, қазір Парсы шығанағында, Үндістанда, Индонезияда, Шығыс және Солтүстік Африкада, Ауғанстанда, ьұрынғы КСРО елдерінде миллиондаған қарапайым азаматтар уахабилік ағымын ұстанады. Бұлардың террорлық әрекеттерге қатысы жоқ. Олар өздерін уахабилік ағым өкілдеріміз деп санамайды да. Бірақ, ең қауіптісі, осы адамдардың қолдауын терроршылар сезеді және олардың көптігін арқаланады.

Ербосын ОРЫН,

дінтанушы, ОҚО

Что думаете об этом?
Написать комментарий
Последние новости
18:15
Работник СТО перепродал авто клиентки в Астане Работник СТО перепродал авто клиентки в Астане
18:00
В шести областях Казахстана объявлено штормовое предупреждение В шести областях Казахстана объявлено штормовое предупреждение
17:45
Россияне подрались возле ночного клуба в Уральске Россияне подрались возле ночного клуба в Уральске
17:13
Папа Римский: «Казахстан - пример цивилизации и мужества» Папа Римский: «Казахстан - пример цивилизации и мужества»
17:00
Дошедший до Актау улытауский путешественник может попасть в Книгу рекордов Гиннесса Дошедший до Актау улытауский путешественник может попасть в Книгу рекордов Гиннесса
16:29
Интерпол прокомментировал информацию о задержании вайнера Азимжана Саидбаева Интерпол прокомментировал информацию о задержании вайнера Азимжана Саидбаева
15:55
На границе с Россией открыты отдельные полосы для казахстанцев На границе с Россией открыты отдельные полосы для казахстанцев
15:32
В Астане начаты работы по созданию экопарка на Малом Талдыколе В Астане начаты работы по созданию экопарка на Малом Талдыколе
14:57
Оппозиция представила своего кандидата в президенты РК Оппозиция представила своего кандидата в президенты РК
14:33
Сколько россиян подали документы на ПМЖ в Казахстане Сколько россиян подали документы на ПМЖ в Казахстане
13:30
Димаш Кудайберген поделился видео с конкурса моды в Дубае Димаш Кудайберген поделился видео с конкурса моды в Дубае
12:58
«Это Qazaq style»: Алимханулы сделал заявление перед титульным боем «Это Qazaq style»: Алимханулы сделал заявление перед титульным боем
12:31
«Русалки» обучают рыбаков правилам безопасности в Восточном Казахстане «Русалки» обучают рыбаков правилам безопасности в Восточном Казахстане
11:59
На повышение пенсии ежегодно выделяют 3 трлн тенге – Дуйсенова На повышение пенсии ежегодно выделяют 3 трлн тенге – Дуйсенова
11:32
63 казахстанца заболели коронавирусом за сутки 63 казахстанца заболели коронавирусом за сутки
Смотреть все
Эксклюзив
Интервью и мнения